Jesteś tutaj: Serwis Forum Technika Nawożenie


"Złodziej" żelaza



Dozowanie makro- i mikroelementów dla roślin.
Chemia i parametry wody. Nawozy. + nowy temat

04 lis 2014, 21:53 "Złodziej" żelaza  (#1)  

Pomóżcie, bo nie kumam :x

Coś na potęgę wyciąga mi żelazo ze zbiornika. Rano przed zapaleniem światła podaję 10ml Seachem Flourish Iron co daje ok. 0,6mg/l Fe. Po 12 godzinach test pokazuje 0!!!??? Pomiar robię testem zooleka. Wiem, że niektórzy zaraz powiedzą, że testy zooleka są do d**y jednak robiłem test testu i wydaje się być ok. Pół godziny po podaniu wspomnianej dawki żelaza test pokazuje 0,5 mg/l czyli wszystko się zgadza.

Czy to możliwe żeby rośliny tak pożerały żelazo? Mam sporo kryptokoryny...

Parametry przed podmianą:
Ph: 6,5
GH: 18
KH: 9
NO3: 0-5
PO4: 0,5
K: 10-15
Fe: 0

- Zbiornik 112l, jeszcze niedojrzały
- Podłoże JBL Aquabasis+ i Manado,
- Filtracja Tetra EX800+ (od dołu: ceramika, gąbka, zeolit, gąbka, wata)
- Oświetlenie 12W LED - 11h, 57W mieszane barwy 6h
- Nawożenie: CO2 11h podczas świecenia, Makro: Potas 7mg/l x 3 dni w tygodniu, Mikro: Żelazo 0,6mg/l x 2-3 dni w tygodniu.
- Podmiana raz w tygodniu 50%, pół na pół RO i kraniczanka

Obsada to krewetki red cherry (dużo) i gupiki (też dużo).

Avatar użytkownika

breugnir
Stały bywalec
 
Posty: 301
Dołączył: 08 gru 2011, 01:51
Miasto: Olsztyn

04 lis 2014, 22:46 Re: "Złodziej" żelaza  (#2)  

Mi nigdy test (JBL) nie pokazywał więcej niż 0.1 na drugi dzień po podaniu Fe. Jak po roślinach nie widać braku to się nie przejmuj, dawaj dawki dziennie czy co drugi dzień i już. I z tym żelazem spokojnie, sam piszesz, że baniak niedojrzały alejesz mikro wiadrami...

Avatar użytkownika

matu
Z dużym doświadczeniem
 
Posty: 3539
Dołączył: 13 paź 2012, 23:17
Miasto: Gdańsk

04 lis 2014, 23:15 Re: "Złodziej" żelaza  (#3)  

Mi testy JBL pokazują zawsze wartość pokrywającą się z tym co podałem. Jak podam fe to je mam jak nie to test pokazuje 0 :wink:

Pytanie czym nawozisz i jaka jest przyswajalność tego fe. Oraz jaką masz masę roślinną w zbiorniku. Jak mam w zbiorniku obsadzony każdy cm dna to rośliny potrafią ciągnąć go dość obficie dlatego stosuje dobre fe aby mieć święty spokój.

Polecam bo warto fe pierwsza klasa pod każdym względem.

http://sklep.roslinyakwariowe.pl/nawoze ... -7509.html

Warto się też zastanowić na tym co jest napisane w tym artykule. ( RA ).


Żelazo (Fe)
Żelazo zaliczane jest do mikroelementów, jego zawartość w suchej masie rośliny wynosi ok. 100 mg/kg. Pierwiastek ten jest niezbędny do syntezy chlorofilu, jest składnikiem niektórych białek, bierze również udział w procesie oddychania komórkowego. Żelazo pod względem mobilności zaliczane jest do pierwiastków pośrednich. Objawy jego niedoboru pojawiają się najpierw na młodych liściach, czasem mogą jednak dotyczyć także starszych. Żelazo pobierane jest przez rośliny jako jon Fe(2+) lub Fe(3+). Pierwiastek ten powinien być zawsze podawany w postaci chelatów. Inaczej będzie się bardzo szybko wytrącał z wody w postaci nierozpuszczalnych tlenków i wodorotlenków, przez co stanie się niedostępny dla roślin. Zawartość Fe w wodzie wodociągowej jest zazwyczaj bardzo niska, co w połączeniu z silną tendencją do wytrącania się tych jonów sprawia, że niedobory żelaza występują w akwariach roślinnych bardzo często. Optymalna dawka Fe może się mocno różnić w zależności od rodzaju użytego chelatu, twardości i odczynu wody oraz natężenia i widma światła. Wszystkie te parametry wpływają bowiem na stabilność chelatów żelaza. Generalnie, im wyższe pH, GH oraz natężenie oświetlenia tym większe i częstsze powinny być dawki żelaza. Niektórzy akwaryści podają nawet do 1ppm Fe na tydzień.


http://www.roslinyakwariowe.pl/artykuly ... entow.html
Nie udzielam porad na PW.
https://www.youtube.com/watch?v=aD4SdwjW8g8
https://www.youtube.com/watch?v=_VvspUYMeWk

Zanim zastosujesz się do czyjejś rady zobacz jak to wygląda w zbiorniku u osoby która Ci radzi. Unikaj porad ludzi którzy zbiornik roślinny widzieli na zdjęciu a jest tu kilku takich.


Avatar użytkownika

weder
Z dużym doświadczeniem
 
Posty: 5255
Dołączył: 24 lut 2012, 22:59
Miasto: Gdynia

04 lis 2014, 23:25 Re: "Złodziej" żelaza  (#4)  

Weder, nie doczytałeś :-) Ja podaję właśnie Seachem Flourish Iron :D

W pierwszym tygodniu podałem 3 razy po 0,6 mg/l bo rośliny wykazywały niedobory. Zbiornik świeży, ale rośliny w większości przesadzone z dojrzałego akwarium.

Czy zeolit w filtrze albo Aquabasis mogą pochłaniać żelazo?

Odnośnie masy roślinnej... raczej średnio. Tutaj opis akwarium:
http://www.roslinyakwariowe.pl/dyskusje ... 30#p414530

Avatar użytkownika

breugnir
Stały bywalec
 
Posty: 301
Dołączył: 08 gru 2011, 01:51
Miasto: Olsztyn

04 lis 2014, 23:45 Re: "Złodziej" żelaza  (#5)  

Zeolit ma właściwości klarujące wodę. Usuwa fenole i metale ciężkie.

Fe jest sklasyfikowane do metali ciężkich. To tyle z teorii bo nigdy w zbiorniku nie miałem tego medium filtracyjnego. Pytanie ile go masz.

Niech się ktoś wypowie kto stosuje ten materiał filtracyjny


Jedno mogę Ci powiedzieć stosując to fe to raczej braków fe w zbiorniku ciężko się doszukać. Ja mam bardzo mocno podsypane podłoże w tym fe i podaje 1/4 dawki do słupa wody więc nie piszę Ci o wartościach jakie podaje bo to mija się z celem moje i Twoje akwarium pod względem prowadzenia i nawożenia znacznie się pewnie różnią.

Przepraszam zgadza się nie doczytałem :wink:

Przy tej masie roślinnej jaką masz to nie możliwe alby te rośliny zjadały fe do tego stopnia aby było niewykrywalne. Dawniej jak jechałem na nawożeniu słupa wody stężenie fe miałem od 0.2 do 0,5 ppm. Dziś mam na stałym poziomie 0,3ppm.
Szukałbym przyczyny ale nie w roślinach.

Przesadne stosowanie uzdatniaczy które też wiążą metale ciężkie też może być tego przyczyną.
Nie udzielam porad na PW.
https://www.youtube.com/watch?v=aD4SdwjW8g8
https://www.youtube.com/watch?v=_VvspUYMeWk

Zanim zastosujesz się do czyjejś rady zobacz jak to wygląda w zbiorniku u osoby która Ci radzi. Unikaj porad ludzi którzy zbiornik roślinny widzieli na zdjęciu a jest tu kilku takich.


Avatar użytkownika

weder
Z dużym doświadczeniem
 
Posty: 5255
Dołączył: 24 lut 2012, 22:59
Miasto: Gdynia

05 lis 2014, 00:37 Re: "Złodziej" żelaza  (#6)  

Nie stosuję żadnych uzdatniaczy. Mieszam RO z kranówką w stosunku 50/50. Być może winowajcą jest właśnie zeolit. Mam go w jednym koszu. Na oko to ok. 0,5 litra.

Najprościej będzie jak wyjmę zeolit i podam 0,6mg/l Fe. Zrobię test po 30 min, a potem po 12h. Jeśli będzie więcej niż zero to "złodziej" zostanie złapany na gorącym uczynku :)

Pozdrawiam i dziękuję za wskazówki.

Avatar użytkownika

breugnir
Stały bywalec
 
Posty: 301
Dołączył: 08 gru 2011, 01:51
Miasto: Olsztyn

05 lis 2014, 00:57 Re: "Złodziej" żelaza  (#7)  

a masz lampę UV w filtrze?


Avatar użytkownika

marlowe
Z dużym doświadczeniem
 
Posty: 2038
Dołączył: 17 lut 2014, 17:45

05 lis 2014, 01:05 Re: "Złodziej" żelaza  (#8)  

Kubełki Tetry nie mają lamp UV. Przepływowej również nie stosuję. Uprzedzając ewentualne pytanie węgla także nie używam :)

Avatar użytkownika

breugnir
Stały bywalec
 
Posty: 301
Dołączył: 08 gru 2011, 01:51
Miasto: Olsztyn

05 lis 2014, 10:27 Re: "Złodziej" żelaza  (#9)  

Cześć,
Odpowiem Ci z chemicznego punktu widzenia - używaj jedynie chelatów żelaza PO zgaszeniu światła, gdyż chelaty bardzo szybko ulegają rozpadowi przy dużym natężeniu światła jakie mamy w roślinniakach i sprawdź wynik z rana przed zapaleniem światła. W dużym uproszczeniu żelazo, które znikło "bez światła" to żelazo wchłonięte przez rośliny. Przy dużej twardości ogólnej przy zapalonym świetle jony żelaza wytrącają się w postaci osadów co nie pozwala na wykrycie ich w testach.

Podaj wynik 30 minut po dodaniu Fe (wieczorem) oraz wynik z rana przed zapaleniem światła.



Pingwin60
Początkujący
 
Posty: 6
Dołączył: 29 wrz 2014, 14:02

05 lis 2014, 11:22 Re: "Złodziej" żelaza  (#10)  

zgadza się mocne światło rozwala chelaty z tym że niektóre firmy stosują chelatowanie kilkoma chelatami ponieważ jeżeli chelat jest odporny na ph powyżej 7 to często jest mało odporny na światło. Wszystko można sprawdzić jeżeli ktoś ma czas i chęci. Potrzebny jest mały zbiornik mocne źródło światła. Dajemy firmowy lub robiony chelat żelaza tak by test pokazywał np 0,5 mg/l i czekamy. Pomiar robimy np co 3 godziny . Mamy tylko wodę i światło tak można sprawdzić czy chelat /mikro/ jest coś warte. Można także podawać chelat żelaza podajnikiem nawozów np po 1 ml co jakiś czas. Jest jeszcze jeden problem podając całe mikro a nie samo żelazo możemy mieć kumulację innych składników zwłaszcza miedzi są one o wiele trwalsze od żelaza i nie rozpadają się tak szybko



lesniowka
Poznaje temat
 
Posty: 76
Dołączył: 31 gru 2012, 18:47

05 lis 2014, 11:28 Re: "Złodziej" żelaza  (#11)  

Też trzeba wziąść pod uwagę, że wiele gotowych nawozów żelazowych jest tak schelatowana, że testy sa tu zbędne, bo pokazują zawsze 0. Ja tak miałem w przypadku aquabotanique fe+ colour. Dopiero po przejściu na sole mogłem kontrolować fe w zbiorniku.



men200
Zainteresowany tematem
 
Posty: 202
Dołączył: 17 paź 2013, 08:17
Miasto: Lublin

05 lis 2014, 13:13 Re: "Złodziej" żelaza  (#12)  

Nie wiem jak działają testy na Fe i co mierzą ale seachem jest "inny" niż większość nawozów żelazowych. Właśnie sachem nie dostarcza żelaza w formie chelatu a w glukonianie żelaza (jakoś tak się to piszę i jest którymś z dodatków E :) ) który jest raczej niestabilny i się szybko wytrąca, ale działa jak piszę weder choć wytłuścił że Fe należy go podawać w formie chelatu ;)

Może dlatego testy nie wychwytują go, może dlatego nie ma nadmiarów i brak glonów bo szybko się wytrąca a mimo to rośliny zdążą go pobrać. Pozdrawiam.

Avatar użytkownika

steehead
Aktywny użytkownik
 
Posty: 680
Dołączył: 23 maja 2009, 14:09

05 lis 2014, 14:52 Re: "Złodziej" żelaza  (#13)  

Nie jestem chemikiem ale z tego co kiedyś czytałem to glukonian żelaza jest bardzo dobrze wchłaniany przez rośliny ale jest nietrwały więc niektóre firmy dodają go do nawozów ale dodatkowo dodają także chelat .Rośliny najpierw pochłaniają żelazo z glukonianu a potem czerpią z chelatu.Właśnie cała tajemnica tych nawozów tkwi w takich szczegółach.



lesniowka
Poznaje temat
 
Posty: 76
Dołączył: 31 gru 2012, 18:47

05 lis 2014, 16:25 Re: "Złodziej" żelaza  (#14)  

Najlepiej więc:
-pozbądź się zeolitu
-i zastosuj nawóz wieczorem po zgaszeniu światła i tyle. Będziesz miał wtedy pewność.
Mam również bardzo dobre doświadczenia z żelazem Seachem`a

Avatar użytkownika

Godween
Z dużym doświadczeniem
 
Posty: 4072
Dołączył: 02 maja 2011, 17:08

05 lis 2014, 20:09 Re: "Złodziej" żelaza  (#15)  

steehead napisał(a):Nie wiem jak działają testy na Fe i co mierzą ale seachem jest "inny" niż większość nawozów żelazowych. Właśnie sachem nie dostarcza żelaza w formie chelatu a w glukonianie żelaza (jakoś tak się to piszę i jest którymś z dodatków E :) ) który jest raczej niestabilny i się szybko wytrąca, ale działa jak piszę weder choć wytłuścił że Fe należy go podawać w formie chelatu ;)

Może dlatego testy nie wychwytują go, może dlatego nie ma nadmiarów i brak glonów bo szybko się wytrąca a mimo to rośliny zdążą go pobrać. Pozdrawiam.


Wytłuściłem to mając na uwadze ogólne zasady podawania Fe ale do końca nie wiem jak się sprawa ma z tym Fe Sachema.Z własnego doświadczenia przerobiłem sporo fe gotowców i to jest naprawdę dobre np. Easy life bije na łeb i to 3 razy. :wink:

Miałem też dopisać ale zapomniałem. Napisał to już Pingwin60 Fe podaję zawsze wieczorem po zgaszeniu lampy. Rano można też podać bo światło zapala mi się o 12 ale rano podaję macro a staram się nigdy nie łączyć macro z mikro a już na pewno nie z Po4.
U mnie Fe jest bardzo dobrze wyłapywane przez test tylko pytanie które to Fe. Czy to te
z sachema czy to z podłoża bo w glebę mam ostro naszpikowaną można powiedzieć, że na maxa. Podłoże zasilam raz na 7 tyg a Fe sachem podaje 2 razy w tygodniu przy takim sposobie prowadzenia zbiornika fe jest cały czas na stałym poziomie 0,3ppm
Nie udzielam porad na PW.
https://www.youtube.com/watch?v=aD4SdwjW8g8
https://www.youtube.com/watch?v=_VvspUYMeWk

Zanim zastosujesz się do czyjejś rady zobacz jak to wygląda w zbiorniku u osoby która Ci radzi. Unikaj porad ludzi którzy zbiornik roślinny widzieli na zdjęciu a jest tu kilku takich.


Avatar użytkownika

weder
Z dużym doświadczeniem
 
Posty: 5255
Dołączył: 24 lut 2012, 22:59
Miasto: Gdynia

05 lis 2014, 22:16 Re: "Złodziej" żelaza  (#16)  

Dziękuję wszystkim za zainteresowanie tematem. Na wstępie zaznaczę, że zeolit został uniewinniony. Dzisiaj rano wyjąłem go z filtra, zrobiłem dla pewności test - Fe=0. O godz. 8:00 podałem 10ml Seachem Iron czyli ok. 0,5mg/l Fe (pierwsze światło zapala się o godz. 11:00). W niecałe pół godziny po dodaniu preparatu test wskazał 0,5 mg/l Fe czyli wszystko się zgadza. Kolejny test po godz. 20:00 pokazał 0 mg/l.

Ponieważ zbiornik jest świeży podaję tylko potas w postaci roztworu K2SO4 i żelazo Seachem Flourish Iron, zatem nie może być mowy o blokowaniu go przez inne mikro.

Testy Fe, a przynajmniej ten Zooleka wykrywają glukonian. Jest to oczywiste na podstawie powyższego eksperymentu. Poza tym kiedyś żeby sprawdzić czy test działa do roztworu wody z odczynnikiem dodałem jedną kroplę Seachem Iron. Barwa roztworu zmieniła się na krwisto czerwoną co oznacza wysokie stężenie Fe.

Rozwiązanie zagadki okazało się bardzo proste i w Waszych wypowiedziach to rozwiązanie się pojawia. Po przeczytaniu waszych postów, gdy dowiedziałem się, że Seachem Flourish Iron nie jest chelatem wczytałem się w informacje na butelce. Nalepka z opisem w jęz. polskim, którą nalepił polski dystrybutor, podaje sporo informacji jak te, że jest to glukonian, że zawiera jony Fe2+, że nie zawiera azotanów i fosforanów, sposób podawania i jeszcze sporo innych pierdół. Nie przepisali jednak najważniejszego... Po odklejeniu nalepki dystrybutora ukazała się instrukcja w jęz. angielskim i tam jak wół napisane: "Use iron test kit to monitor iron concentrations. Due to rapid utilization, test within 30 minutes." Dla tych co nie znają angielskiego: "Używaj testów na żelazo aby monitorować stężenie żelaza w akwarium. W związku z szybkim wykorzystaniem przeprowadzić test w ciągu 30 min."

I wszystko jasne. Albo prawie wszystko :D Pytanie czy rośliny są w stanie przez te pół godziny pobrać tyle ile potrzebują czy większość tego żelaza idzie w kosmos?

Avatar użytkownika

breugnir
Stały bywalec
 
Posty: 301
Dołączył: 08 gru 2011, 01:51
Miasto: Olsztyn

13 lis 2014, 19:44 Re: "Złodziej" żelaza  (#17)  

Mam wrażenie ze to JBL pochłania nawozy. Ja też mam problem. Mam niedobory mimo ,że nawozów leje dużo ,co2 jest indykator zielony taki jasna zieleń,a Rotala Indica ma karłowate liście a np Caratopteris brzegi starszych liści zółte. Podłoże mam JBL Aquabasis+ Biogrunt Aquabotanie a na wierzchu 5-10 cm JBL Manado.

Avatar użytkownika

Nuno
Początkujący
 
Posty: 44
Dołączył: 28 gru 2013, 16:44

13 lis 2014, 19:53 Re: "Złodziej" żelaza  (#18)  

JBL Mando to nie jest podłoże tzw. aktywne i raczej nie pochłania niczego. CO do stwierdzenia nawozów leje dużo to nic nie mówi. Mi się wydaje że większość przypadków co się opisuje jako niedobór jest nadmiarem. A karłowacenie stożków wzrostu może mieć wiele przyczyn.

Avatar użytkownika

steehead
Aktywny użytkownik
 
Posty: 680
Dołączył: 23 maja 2009, 14:09

03 lis 2015, 18:31 Re: "Złodziej" żelaza  (#19)  

Siemka.Odnowie temat nie będę zakładał nowego.Zakupiłem Seachem Flourish Iron mam zamiar lać go do mojego 84L szkła netto powiedzmy 70L czyli 5ml powinno podnieść mi Fe ok 0,3 i tu moje pytanie,jak często mam nawozić takimi porcjami,codziennie czy raz w tygodniu?? Nie mam testu na żelazo :( Dzięki za odp :D

Avatar użytkownika

spike123
Zainteresowany tematem
 
Posty: 175
Dołączył: 06 lis 2014, 09:58
Miasto: Wadowice

03 lis 2015, 19:34 Re: "Złodziej" żelaza  (#20)  

Tygodniowo rozbij to na 3 dawki po 2ml
Zacznij od dawki 50% mniejszej jak zaleca producent.
Pamiętaj o tygodniowej podmianie wody.
Oraz wszystko zależy od wymagań jakie stawiają Twoje rośliny i od tego co im oferujesz: światło, co2, podłoże & makro i mikro.

Jak nie ma niedoborów Fe to ostrożnie lej.

Avatar użytkownika

Sacrum
Stały bywalec
 
Posty: 475
Dołączył: 17 gru 2013, 21:49
Miasto: Lublin

03 lis 2015, 19:38 Re: "Złodziej" żelaza  (#21)  

Już wlałem 4ml :shock: To w takim razie w tym tygodniu lać już nie będę.A czy są nie dobory,niby są duży heniek jest ciemno zielony nie ma "soczystej"zieleni. Zobaczymy co się będzie działo.Wielkie dzięki za podpowiedz :)

Avatar użytkownika

spike123
Zainteresowany tematem
 
Posty: 175
Dołączył: 06 lis 2014, 09:58
Miasto: Wadowice

03 lis 2015, 19:46 Re: "Złodziej" żelaza  (#22)  

Niedobory mikro to bladawe rośliny a nie ciemnozielone.

Avatar użytkownika

matu
Z dużym doświadczeniem
 
Posty: 3539
Dołączył: 13 paź 2012, 23:17
Miasto: Gdańsk

03 lis 2015, 19:55 Re: "Złodziej" żelaza  (#23)  

To nie wiem,sugerowałem się wpisem z forum że po zastosowaniu w/w środka rotala zrobiła się idealnie zielona.Bladych roślin to raczej nie mam,tylko z tym heńkiem mam taki mały problem...Inne rosną dobrze mały heniek jest taki jak powinien być

Avatar użytkownika

spike123
Zainteresowany tematem
 
Posty: 175
Dołączył: 06 lis 2014, 09:58
Miasto: Wadowice







Powiązane tematy
  • Żródło żelaza w akwarium

    Sytuacja wygląda tak: akwarium prawie trzyletnie gęsto obsadzone roślinami na podłożu aktywnym Prodibio, nawożone nawozami Aqua Art (Macro Red i Green na zmianę oraz K+). Woda RO mineralizowana HydroM...

    Wyświetlenia: 613 | Odpowiedzi: 11 czytaj więcej...

  • Glukonian Żelaza

    Cześć, orientujecie się gdzie można kupić Glukonian Żelaza (oprócz allegro)?

    Wyświetlenia: 1135 | Odpowiedzi: 7 czytaj więcej...

  • Nadmiar/niedobór potasu? żelaza?

    Witam załączam fotkę i jeśli ktoś miał podobny problem to proszę o jakiekolwiek informacje Żelazo (Fe) Objawy nadmiarów:- na liściach pojawiają się żółte i żółto-brązowe plamki przechodzące w dziu...

    Wyświetlenia: 10681 | Odpowiedzi: 18 czytaj więcej...

  • Pierwotniaki po dodaniu żelaza?

    Witam, przed chwilą dodałem żelazo do akwarium i po chwili woda zmętniała, jest mleczna. Czy żelazo jest pożywką dla pierwotniaków? Akwarium ma miesiąc, rośliny szybko rosną ale cały czas czegoś im br...

    Wyświetlenia: 1042 | Odpowiedzi: 7 czytaj więcej...

  • Poziom żelaza w teście i nawożenie azotem

    Czy ktoś wie czy testy na Fe wskazują Fe2 i Fe3, czy tylko Fe2. Pytam się bo kupiłam żelazo Fe 2 i 3, a w ulotce testu Zooleka nie jest napisane jakie żelazo mierzy. Drugie pytanie to jak nawozić azot...

    Wyświetlenia: 1104 | Odpowiedzi: 21 czytaj więcej...



Recenzje

Ładowanie...

Baza wiedzy akwarystycznej


 
  Działamy od 2001 roku i wspólnie z ponad
30 tysiącami akwarystów z całej Polski zdobywamy wiedzę i dzielimy się doświadczeniem oraz informujemy o nowościach z branży
akwarystycznej.

 

Sklep firmowy

Bogata oferta ponad 300 gatunków i odmian roślin. Ponad 15 000 produktów dostępnych wysyłkowo lub do
odbioru osobistego w Krakowie (obowiązuje rezerwacja).
Punkt odbiorów: Kraków ul. Młyńska Boczna 5

Copyright © 2001-2020 roslinyakwariowe.pl ®
Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie całości lub fragmentów strony zabronione.